Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi O‘zbekiston bank sektorini reyting qildi

Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi (ITIM, CERR) tomonidan e’lon qilingan 2025-yilgi banklar reytingiga ko‘ra, aksariyat moliyaviy institutlarning barqaror pozitsiyalarni saqlab qolayotgani bank sektorida raqobatbardoshlik darajasi oshganidan dalolat bermoqda. Shu bilan birga, o‘rta toifadagi banklar segmentida sezilarli o‘zgarishlar kuzatildi.

ITIM 2025-yilning IV choragi bo‘yicha Bank faoliyati indeksining natijalariga asoslanib, yangilangan banklar reytingini taqdim etdi. Tadqiqot respublika miqyosidagi 35 ta tijorat bankini qamrab oldi. Shundan 20 tasi miqyos va filial tarmog‘iga ko‘ra yirik banklar, 15 tasi esa kichik banklar toifasiga kiradi. Metodologiya milliy o‘rtacha ko‘rsatkichlar va Bazel qo‘mitasi talablarini o‘z ichiga olgan xalqaro standartlar bilan solishtirilgan 27 ta indikator tahliliga asoslangan. Ushbu reyting moliya tizimida shaffoflikni oshirish va ishonchni mustahkamlashga xizmat qiluvchi muhim vosita hisoblanadi hamda xalqaro amaliyotga mos ravishda dunyoning yetakchi moliyaviy institutlarida keng qo‘llaniladi.

2025-yil IV choragi bo‘yicha moliyaviy natijalar

Hisobot davrida bank sektorining jami aktivlari 892,9 trillion so‘mni (74,2 mlrd AQSh dollari), majburiyatlari esa 759,8 trillion so‘mni (63,1 mlrd AQSh dollari) tashkil etdi. Kreditlash hajmi 13 foizga, depozitlar esa 31 foizga oshdi. Valyutadagi operatsiyalar ulushi qisqardi, bu esa milliy valyuta mustahkamlanayotganini ko‘rsatadi. Sof foyda 13,5 trillion so‘mga (1,1 mlrd AQSh dollari) yetib, o‘tgan yilga nisbatan 57,1 foizga oshdi. Muammoli kreditlar ulushi bir yil avvalgi 4,3 foizdan 3,5 foizga kamayib, kredit portfeli sifati yaxshilangani qayd etildi. Shu bilan birga, ayrim banklarda ushbu ko‘rsatkich hanuz sektor o‘rtacha darajasidan yuqori. Kapital yetarliligi ko‘rsatkichlari me’yoriy talablarni 1,4 baravardan ortiq darajada oshib, bank sektorining barqarorligini tasdiqlaydi.

2025-yil IV choragi bo‘yicha yirik banklar faoliyati reytingi

2025 yil IV choragi natijalari bo‘yicha sektor yetakchilari barqaror o‘rinlarini saqlab qoldi, reytingdagi o‘zgarishlar esa cheklangan bo‘ldi. Eng sezilarli o‘sish SQB bankida kuzatilib, u 3 pog‘onaga yuqoriladi. Shuningdek, Davr Bank, Orient Finance Bank, Xalq Bank va Ipoteka Bank umumiy reytingda o‘z o‘rinlarini yaxshiladi. Shu bilan birga, faqat ikki yirik bankda faoliyat ko‘rsatkichlari pasaydi: Invest Finance Bank 4 pog‘ona, Aloqa Bank esa 3 pog‘ona pastladi. Umuman olganda, 13 ta bank reytingdagi o‘z o‘rnini saqlab qoldi. Raqobat kuchayib borayotgan sharoitda bu holat banklarning operatsion samaradorlik, yetarli likvidlik, aktivlar sifati va moliyaviy barqarorlikni ta’minlab kelayotganini ko‘rsatadi.

Asosiy ko‘rsatkichlar dinamikasi

Moliyaviy vositachilik yo‘nalishida Tenge Bank va Ipak Yo‘li Bank resurslarni jalb qilish va joylashtirish samaradorligining pasayishi sababli mos ravishda 4 va 3 pog‘onaga tushdi. National Bank, Asia Alliance Bank, Anor Bank, BDB va Mikrokreditbank ham ushbu yo‘nalishda 1 pog‘onadan pastladi. Moliyaviy inklyuziya bo‘yicha Orient Finance Bank, Xalq Bank, Agrobank, BDB va Ipoteka Bankda 1 pog‘onalik pasayish qayd etildi. Aktivlar sifati ko‘rsatkichiga ko‘ra, 6 ta yirik bankda pasayish kuzatildi: Agrobank 3 pog‘ona, National Bank, Trast Bank, Anor Bank, Aloqa Bank va Asaka Bank esa har biri 2 pog‘onadan yo‘qotdi. Sektor bo‘yicha foyda dinamikasi ijobiy bo‘lishiga qaramay, National Bank va Anor Bankda rentabellik pasaydi va ular mos ravishda 2 va 1 pog‘onaga tushdi. Boshqaruv samaradorligi bo‘yicha Mikrokreditbank va Anor Bank 2 pog‘onadan pastladi. Likvidlik ko‘rsatkichida mamlakatdagi yirik banklarning qariyb uchdan bir qismi o‘z o‘rnini yo‘qotdi. Eng keskin pasayish Davr Bankda qayd etilib, u 6 pog‘onaga tushdi. Agrobank ushbu indikator bo‘yicha reytingning eng quyi pog‘onasini egalladi.

2025-yil IV choragi bo‘yicha kichik banklar faoliyati reytingi

Kichik banklar guruhida nisbiy barqarorlik saqlanib qoldi. Yetakchi banklar o‘z pozitsiyalarini saqlab qoldi. Ushbu toifada ham asosiy o‘zgarishlar o‘rta segmentda kuzatilib, moliyaviy vositachilik hajmining oshishi va rentabellikning yaxshilanishi hisobiga bir qator banklar reytingda yuqoriladi. 15 ta moliyaviy institutdan 6 tasi, jumladan reyting yetakchisi Universal Bank, o‘z o‘rnini saqlab qoldi. Shu bilan birga, 5 ta bankda pasayish qayd etildi. Eng katta pasayish Ziraat Bankda bo‘lib, u 3 pog‘ona tushdi. Apex Bank esa umumiy reytingda 3 pog‘onaga ko‘tarildi. AVO Bank va Madad Invest Bank 2 pog‘onadan, Okto Bank esa 1 pog‘onaga yuqorilab, guruh umumiy reytingida 3-o‘rinni egalladi.

Jafar Xidirov
Bank va moliya tadqiqotlari sektori rahbari